CHƯƠNG 1.2: CÁC NGUYÊN TẮC LẬP VÀ TRÌNH BÀY BÁO CÁO TÀI CHÍNH

A. Các khái niệm cốt lõi

Thuật ngữ / Khái niệm	Nội dung
**Nguyên tắc hoạt động liên tục (Going Concern)	** Giả định rằng doanh nghiệp đang hoạt động và sẽ tiếp tục hoạt động kinh doanh bình thường trong tương lai gần (ít nhất 12 tháng tới), không có ý định hoặc buộc phải ngừng hoạt động, giải thể hoặc thu hẹp quy mô đáng kể.
**Cơ sở dồn tích (Accrual Basis)	** Phương pháp ghi nhận các giao dịch và sự kiện tại thời điểm chúng phát sinh, không căn cứ vào thời điểm thực thu hay thực chi tiền.
**Nguyên tắc nhất quán (Consistency)	** Yêu cầu việc trình bày và phân loại các khoản mục trong báo cáo tài chính phải thống nhất từ niên độ này sang niên độ khác.
**Nguyên tắc trọng yếu (Materiality)	** Thông tin được coi là trọng yếu nếu việc bỏ sót hoặc sai lệch thông tin đó có thể ảnh hưởng đến quyết định kinh tế của người sử dụng báo cáo tài chính.
**Nguyên tắc thận trọng (Prudence)	** Việc xem xét, cân nhắc, phán đoán cần thiết để lập các ước tính kế toán trong các điều kiện không chắc chắn.
**Nguyên tắc bù trừ (Offsetting)	** Quy định về việc khi nào được phép và không được phép cấn trừ giữa Tài sản và Nợ phải trả, hoặc giữa Doanh thu và Chi phí.

B. Công thức quan trọng

Công thức quan trọng

• (Mục này chủ yếu bao gồm các nguyên tắc định tính, không có công thức toán học cụ thể. Tuy nhiên, logic ghi nhận dựa trên cơ sở dồn tích có thể hiểu như sau):
  • Ghi nhận Doanh thu (Dồn tích):
    Doanh thu = Giá trị hàng hóa/dịch vụ đã chuyển giao (không phụ thuộc đã thu tiền hay chưa)
  • Ghi nhận Chi phí (Dồn tích - Nguyên tắc phù hợp):
    Chi phí được ghi nhận = Chi phí tạo ra doanh thu trong kỳ đó (bất kể đã chi tiền hay chưa)

C. Nội dung chính

1. Sáu nguyên tắc cơ bản (Theo Chuẩn mực Kế toán)

1. Hoạt động liên tục:
   • Báo cáo tài chính thường được lập trên cơ sở giả định doanh nghiệp đang hoạt động liên tục và sẽ tiếp tục hoạt động.
   • Nếu giả định này bị vi phạm (DN sắp phá sản), báo cáo phải được lập trên một cơ sở khác (ví dụ: giá trị thanh lý) và phải giải trình rõ trong Thuyết minh.
2. Cơ sở dồn tích:
   • Mọi nghiệp vụ kinh tế (mua bán, vay mượn...) phải được ghi sổ ngay lúc nó xảy ra.
   • Ngoại lệ duy nhất: Báo cáo lưu chuyển tiền tệ được lập trên cơ sở Tiền mặt (Cash Basis).
3. Nhất quán:
   • Nếu năm nay DN dùng phương pháp khấu hao đường thẳng, năm sau cũng phải dùng đường thẳng.
   • Nếu thay đổi chính sách kế toán, phải giải trình lý do và tính toán lại số liệu so sánh của kỳ trước (Hồi tố) để đảm bảo tính so sánh.
4. Trọng yếu:
   • Các khoản mục lớn, quan trọng phải được trình bày riêng biệt.
   • Các khoản mục nhỏ, không quan trọng có thể gộp chung vào các nhóm mục khác (Ví dụ: "Chi phí khác").
   • Tính trọng yếu phụ thuộc vào quy mô và tính chất của thông tin.
5. Thận trọng:
   • Phải lập các khoản dự phòng (giảm giá hàng tồn kho, nợ khó đòi...).
   • Không đánh giá cao hơn giá trị thực của tài sản và thu nhập.
   • Không đánh giá thấp hơn giá trị thực của nợ phải trả và chi phí.
   • Quy tắc nhớ nhanh: "Doanh thu chỉ ghi khi chắc chắn, Chi phí phải ghi ngay khi có bằng chứng."
6. Bù trừ:
   • Tài sản và Nợ phải trả: KHÔNG được bù trừ (trừ khi có quy định pháp lý cho phép bù trừ nợ công nợ cùng đối tượng).
   • Doanh thu và Chi phí: Được bù trừ trong các trường hợp cụ thể như: lãi/lỗ do chênh lệch tỷ giá, lãi/lỗ do thanh lý tài sản cố định.

2. Yêu cầu trình bày

• Trung thực và hợp lý: Báo cáo phải phản ánh đúng bản chất sự việc, không thiên lệch.
• Dễ hiểu: Trình bày rõ ràng, dùng thuật ngữ chuẩn.
• Kịp thời: Thông tin càng để lâu càng mất giá trị.
• Có thể so sánh: Phải luôn trình bày số liệu của kỳ trước ngay bên cạnh số liệu kỳ này để người đọc so sánh.

D. Lưu ý đặc biệt khi đọc chương

• Tác động của "Hoạt động liên tục": Khi đọc Báo cáo kiểm toán, nếu thấy kiểm toán viên đưa ra ý kiến "Nghi ngờ về khả năng hoạt động liên tục", nhà đầu tư cần cực kỳ thận trọng vì rủi ro phá sản là hiện hữu.
• Cạm bẫy "Trọng yếu": Doanh nghiệp có thể lợi dụng nguyên tắc này để giấu các khoản chi phí sai phạm nhỏ vào mục "Khác", tuy nhỏ về số tiền nhưng lại sai về bản chất (ví dụ: tiền phạt vi phạm pháp luật).
• Thận trọng quá mức: Đôi khi nguyên tắc thận trọng bị lạm dụng để "giấu lãi" (trích lập dự phòng quá tay) nhằm để dành lợi nhuận cho năm sau (Kỹ thuật "Cookie Jar Reserves").
• Hiểu đúng về "Bù trừ": Việc không bù trừ công nợ là để đánh giá đúng khả năng thanh toán. Nếu DN có 10 tỷ tiền gửi nhưng nợ 10 tỷ, rủi ro thanh khoản khác hoàn toàn với DN không có tiền và không có nợ, dù tài sản ròng đều bằng 0.