Bài 1: Chỉ số Biến động — True Range & ATR

A. Biến động (Volatility) là gì?

Hầu hết trader định nghĩa biến động bằng hoạt động thị trường — thị trường hoạt động mạnh thì "biến động", ít hoạt động thì "không biến động". Nhưng làm sao định lượng được?

Phát hiện của Wilder: Yếu tố tỷ lệ thuận trực tiếp với biến động chính là RANGE — khoảng cách giá di chuyển trong mỗi đơn vị thời gian.

B. True Range (Biên độ Thực)

Vấn đề với Range thông thường

Range thông thường = High − Low. Nhưng nếu giá bị giới hạn biên (limit up/down), toàn bộ giao dịch diễn ra ở một mức giá → Range = 0. Điều này rõ ràng không phản ánh đúng biến động thực tế.

Định nghĩa True Range

TRUE RANGE là giá trị lớn nhất trong ba khoảng cách sau:

#	Khoảng cách	Mô tả
1	High − Low	Biên độ trong ngày
2		Close_hôm qua − High_hôm nay
3		Close_hôm qua − Low_hôm nay

True Range luôn là số dương.

C. Hai công thức trung bình — Phân biệt rõ

Wilder sử dụng hai loại trung bình True Range cho các mục đích khác nhau:

1. Volatility Index (VI) — 14 ngày (dùng cho CSI, đánh giá thị trường)

VI = (13 × VI_cũ + TR_hôm_nay) ÷ 14

Sau thử nghiệm rộng rãi, Wilder xác định 14 ngày cho kết quả tốt nhất cho Volatility Index.

2. ATR cho Volatility System — 7 ngày (dùng cho hệ thống giao dịch)

ATR = (6 × ATR_cũ + TR_hôm_nay) ÷ 7

Volatility System cần phản ứng nhanh hơn, nên dùng 7 ngày thay vì 14.

Khởi tạo (cả hai): Cộng True Range trong N ngày đầu, chia cho N.

D. Bảng tính mẫu ATR 7-ngày (từ sách gốc, Table 3.4)

Ngày	Open	High	Low	Close	True Range	ATR	Ghi chú
1/1	50.00	51.20	49.80	50.90	1.40		high to low
1/2	50.70	51.80	50.30	51.50	1.50		high to low
1/3	51.70	52.90	51.70	52.80	1.40		close to high
1/4	52.50	53.70	52.30	53.50	1.40		high to low
1/5	53.60	54.80	53.50	54.70	1.30	9.90 ÷ 7 = 1.41	Khởi tạo sau 7 ngày(*)
1/6	54.40	54.40	52.90	53.00	1.80		close to low
1/7	52.90	53.20	52.00	52.00	1.20	1.41	high to low
1/8	52.00	52.70	52.00	52.20	0.70	(6×1.41+0.70)÷7 = 1.31	high to low

(*) Sách gốc tính tổng TR từ ngày 1/1 đến ngày 1/7 (7 ngày) = 9.90, chia 7 = 1.41. Từ ngày 1/8 trở đi dùng công thức smoothing.

E. Ý nghĩa thực tiễn

• ATR cao → Thị trường biến động mạnh → Phù hợp trend-following
• ATR thấp → Thị trường ít biến động → Cẩn thận whipsaw
• ATR được dùng trong mọi hệ thống khác của Wilder (Volatility System, CSI, vv.)

Ứng dụng hiện đại: ATR ngày nay thường dùng 14 ngày làm mặc định (Wilder smoothing). Các ứng dụng chính: (1) đặt stop-loss dựa trên biến động, (2) xác định kích thước vị thế (position sizing), (3) đo lường trạng thái thị trường.