1.1. Tổng quan về đầu tư theo danh mục

A. Các khái niệm cốt lõi

Thuật ngữ	Giải thích
Đầu tư	Đánh đổi việc sử dụng tiền hay nguồn lực ở hiện tại để nhận về lợi ích lớn hơn trong tương lai, bù đắp cho thời gian, lạm phát và rủi ro.
Đầu tư theo danh mục	Đầu tư kết hợp nhiều tài sản với nhau nhằm đạt mục tiêu lợi nhuận và rủi ro, thay vì tập trung vào một tài sản riêng lẻ. Giúp giảm thiểu rủi ro phi hệ thống nhờ đa dạng hóa.
Tỷ suất lợi nhuận	Lợi ích nhận được từ hoạt động đầu tư trong một khoảng thời gian, tính bằng tỷ lệ phần trăm.
Rủi ro	Sự không chắc chắn trong việc đạt được tỷ suất lợi nhuận kỳ vọng; khả năng lợi nhuận thực tế khác với kỳ vọng. Thường đo bằng phương sai hoặc độ lệch chuẩn.
Hiệp phương sai	Thước đo mức độ biến động cùng chiều hay ngược chiều giữa hai tài sản.
Hệ số tương quan	Thước đo thống kê (từ -1 đến +1) phản ánh xu hướng biến động giữa hai tài sản.
Lãi suất phi rủi ro	Mức lãi suất giả định không có rủi ro lạm phát và thanh toán (thường tham chiếu trái phiếu chính phủ).
Phần bù rủi ro	Phần chênh lệch giữa tỷ suất lợi nhuận yêu cầu và lãi suất phi rủi ro danh nghĩa, để bù đắp cho rủi ro gánh chịu.

B. Công thức quan trọng

1. Tỷ suất lợi nhuận

Tỷ suất lợi nhuận kỳ đầu tư (HPR):

$$HPR=\frac{P_t-P_{t-1}}{P_{t-1}}$$

Trong đó: $P_t$ là giá cuối kỳ, $P_{t-1}$ là giá đầu kỳ.

Tỷ suất lợi nhuận năm:

$$AHPR=(1+HPR{)}^{1/T}-1$$

Trong đó: T là số năm đầu tư.

Tỷ suất lợi nhuận trung bình cộng:

$$AMR=\frac{\sum _{i=1}^T{R}_i}{T}$$

Tỷ suất lợi nhuận trung bình nhân:

$$GM=[\prod _{i=1}^T(1+R_i){]}^{1/T}-1$$

Lưu ý: GM thường phản ánh hiệu quả đầu tư theo thời gian chính xác hơn AMR.

Tỷ suất lợi nhuận kỳ vọng của danh mục:

$$E(R_p)=\sum _{i=1}^n{w}_i{R}_i$$

Trong đó: $w_i$ là tỷ trọng của tài sản i, $R_i$ là lợi nhuận của tài sản i.

2. Đo lường Rủi ro (Phương sai & Độ lệch chuẩn)

Phương sai mẫu:

$$Var=s^2=\frac{\sum _{i=1}^n(R_i-\overline{R}{)}^2}{n-1}$$

Độ lệch chuẩn:

$$\sigma =\sqrt{Var}$$

3. Rủi ro của Danh mục đầu tư

Hiệp phương sai:

$$Cov(R_i,R_j)=\frac{\sum (R_i-\overline{R_i})(R_j-\overline{R_j})}{N-1}$$

Hệ số tương quan:

$${\rho }_{i,j}=\frac{Cov(R_i,R_j)}{{\sigma }_i{\sigma }_j}$$

Độ lệch chuẩn của danh mục 2 tài sản:

$${\sigma }_p=\sqrt{w_1^2{\sigma }_1^2+w_2^2{\sigma }_2^2+2w_1{w}_2{\rho }_{1,2}{\sigma }_1{\sigma }_2}$$

Độ lệch chuẩn tổng quát (Danh mục N tài sản):

$${\sigma }_p=\sqrt{\sum _{i=1}^N\sum _{j=1}^N{w}_i{w}_{j}Cov(R_i,R_j)}$$

Rủi ro tính theo năm:

$${\sigma }_{nam}={\sigma }_T\sqrt{T}$$

Ví dụ: Nếu độ biến động tháng là 2%, độ biến động năm $\approx 2\mathrm{\%}\times \sqrt{12}$.

C. Nội dung chính

1. Tổng quan về đầu tư và đầu tư theo danh mục

• Đầu tư: Là hoạt động đánh đổi tiêu dùng hiện tại để lấy lại giá trị lớn hơn trong tương lai.
• Đầu tư theo danh mục:
  • Giúp giảm thiểu rủi ro phi hệ thống thông qua đa dạng hóa.
  • Tránh rủi ro thua lỗ toàn bộ khi tập trung vốn vào một tài sản duy nhất.
  • Tăng tính chuyên nghiệp và hiệu quả quản lý tài sản trong bối cảnh thị trường tài chính phát triển.

2. Tỷ suất lợi nhuận và các phương pháp đo lường

• Phân biệt giữa Trung bình cộng (AM) và Trung bình nhân (GM): GM luôn nhỏ hơn hoặc bằng AM và phản ánh chính xác hơn kết quả đầu tư kép theo thời gian (ví dụ: lãi kép, lỗ nặng cần lãi lớn để bù đắp).
• Các loại tỷ suất lợi nhuận: Quá khứ (Historical) vs Kỳ vọng (Expected).

3. Rủi ro và các yếu tố tác động

• Đo lường rủi ro: Sử dụng phương sai và độ lệch chuẩn của tỷ suất lợi nhuận.
• Các yếu tố tác động đến Tỷ suất lợi nhuận yêu cầu:
  • Lãi suất phi rủi ro (thực và danh nghĩa).
  • Lạm phát dự kiến.
  • Phần bù rủi ro (Risk premium).
• Các loại rủi ro chính:
  • Rủi ro kinh doanh: Biến động lợi nhuận doanh nghiệp.
  • Rủi ro tài chính: Sử dụng đòn bẩy nợ.
  • Rủi ro lãi suất: Ảnh hưởng đến giá trái phiếu và chi phí vốn.
  • Rủi ro sức mua (Lạm phát): Sự sụt giảm giá trị thực của tiền.
  • Rủi ro chính trị: Thay đổi thể chế, chính sách.
  • Rủi ro tỷ giá: Biến động ngoại tệ.
  • Rủi ro thanh khoản: Khả năng chuyển đổi thành tiền mặt.

D. Lưu ý đặc biệt / Case Study

NOTE

Case Study: Bài học về đa dạng hóa (Quỹ Passion Investment)

Giáo trình đưa ra ví dụ về Quỹ Passion Investment (PIF):

• Thành công (2016): Lợi nhuận >95% nhờ đầu tư tập trung vào MWG (63% danh mục).
• Rủi ro tập trung (2018): Dồn 94.82% danh mục vào cổ phiếu VPB.
• Hậu quả: Khi VPB giảm gần 30%, quỹ gánh chịu thua lỗ lớn do thiếu đa dạng hóa.

Bài học: "Bỏ trứng một giỏ" có thể mang lại lợi nhuận cao đột biến nhưng đi kèm rủi ro cực lớn. Đầu tư theo danh mục giúp giảm thiểu rủi ro này.