7.3.1. Các thước đo rủi ro cơ bản

A. Các khái niệm cốt lõi

Thuật ngữ	Giải thích
Phương sai (Variance)	Thước đo mức độ phân tán của các giá trị lợi nhuận xung quanh giá trị trung bình (kỳ vọng).
Độ lệch chuẩn (Standard Deviation - SD)	Căn bậc hai của Phương sai. Là thước đo rủi ro phổ biến nhất, đại diện cho Rủi ro tổng thể (bao gồm cả rủi ro hệ thống và phi hệ thống). Cùng đơn vị tính với lợi nhuận (%).
Độ biến động (Volatility)	Tên gọi khác của Độ lệch chuẩn khi nói về mức sinh lời của tài sản tài chính.
Hệ số Beta ($\beta$)	Thước đo Rủi ro hệ thống (rủi ro thị trường). Đo lường độ nhạy của lợi nhuận tài sản so với lợi nhuận của thị trường chung.

B. Công thức quan trọng

1. Phương sai và Độ lệch chuẩn (Của 1 tài sản)

$${\sigma }^2=\sum P_i\times (R_i-E(R){)}^2$$$$\sigma =\sqrt{{\sigma }^2}$$

Trong đó:

• $P_i$: Xác suất xảy ra kết quả i.
• $R_i$: Mức sinh lời trong tình huống i.
• $E(R)$: Mức sinh lời kỳ vọng (Trung bình).

2. Độ lệch chuẩn danh mục 2 tài sản

$${\sigma }_p=\sqrt{w_1^2{\sigma }_1^2+w_2^2{\sigma }_2^2+2w_1{w}_2{\rho }_{1,2}{\sigma }_1{\sigma }_2}$$

Trong đó: ${\rho }_{1,2}$ là hệ số tương quan giữa tài sản 1 và 2.

3. Hệ số Beta

$${\beta }_i=\frac{Cov(R_i,R_M)}{{\sigma }_M^2}={\rho }_{i,M}\times \frac{{\sigma }_i}{{\sigma }_M}$$

Ý nghĩa:

• $\beta =1$: Biến động cùng chiều và cùng mức độ với thị trường.
• $\beta >1$: Biến động mạnh hơn thị trường (Rủi ro cao hơn).
• $\beta <1$: Biến động ít hơn thị trường (Ít rủi ro/Phòng thủ).
• $\beta <0$: Biến động ngược chiều thị trường.

C. Nội dung chính

1. Thước đo Phương sai & Độ lệch chuẩn (SD)

• Dùng để đo lường biến động (lên và xuống) của tài sản.
• Là nền tảng của Lý thuyết danh mục hiện đại (MPT).
• Hạn chế: Coi biến động tăng (lãi lớn) và biến động giảm (lỗ lớn) đều là rủi ro như nhau (do bình phương chênh lệch). Trong khi NĐT thực tế chỉ sợ biến động giảm.

2. Thước đo Beta

• Dùng trong mô hình CAPM.
• Đo lường rủi ro không thể đa dạng hóa (Rủi ro hệ thống).
• NĐT chỉ được thị trường đền bù (trả mức sinh lời cao hơn) cho việc chịu đựng rủi ro hệ thống (Beta), chứ không phải rủi ro tổng thể (SD).

D. Lưu ý đặc biệt / Case Study

NOTE

SD vs Beta: Dùng cái nào?

• Nếu tài sản đứng một mình (hoặc chiếm tỷ trọng lớn trong tổng tài sản): Dùng SD (Rủi ro tổng thể).
• Nếu tài sản là một phần nhỏ trong danh mục đã đa dạng hóa tốt: Dùng Beta (Rủi ro đóng góp vào danh mục).

TIP

Ví dụ thực tế

• Cổ phiếu Công nghệ (FPT, MWG): Thường có $\beta >1$ (Thị trường tăng 1%, nó tăng 1.5%).
• Cổ phiếu Tiện ích (Điện, Nước): Thường có $\beta <1$ (Thị trường giảm 1%, nó chỉ giảm 0.5%).