Bài 2: Hệ thống tại Việt Nam và Tổ chức của VSD
A. Các khái niệm cốt lõi
| Viết tắt | Tên đầy đủ | Giải thích |
|---|---|---|
| VSD / TTLKCK | Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam | Đơn vị duy nhất tại VN thực hiện chức năng đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán cho toàn thị trường. |
| Thành viên lưu ký (Depository Member) | CTCK, Ngân hàng được VSD cấp phép để mở tài khoản cho khách hàng. |
B. Nội dung chính
1. Lịch sử hình thành (10.2.1)
- Trước 2005: Hai Sàn (HOSE và HNX) tự làm lưu ký riêng -> Rời rạc, thiếu đồng bộ.
- Sau 2005: Thành lập Trung tâm Lưu ký Chứng khoán (VSD) độc lập, thống nhất một đầu mối duy nhất cho cả nước (theo Quyết định 189/2005/QĐ-TTg).
- Lợi ích:
- Giảm chi phí cho thị trường.
- Tăng tính an toàn và giám sát tập trung.
- Dễ dàng kết nối với nhà đầu tư nước ngoài.
2. Chức năng và Nhiệm vụ của VSD (10.2.2)
- Đơn vị sự nghiệp công: Trực thuộc Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (SSC).
- 5 Chức năng chính:
- Đăng ký: Quản lý "Sổ đỏ" chứng khoán (Danh sách cổ đông).
- Lưu ký: Giữ hộ chứng khoán.
- Bù trừ & Thanh toán: Tính tiền và chuyển tài sản sau giao dịch.
- Cấp mã số giao dịch (Trading Code): Cho nhà đầu tư nước ngoài.
- Thực hiện quyền: Chia cổ tức, quyền bỏ phiếu...
- Quyền hạn: Được ban hành quy chế nghiệp vụ, giám sát thành viên lưu ký.
- Nghĩa vụ: Phải trích lập Quỹ phòng ngừa rủi ro nghiệp vụ để bồi thường nếu làm mất tài sản của khách.
3. Thành viên của VSD (10.2.3)
VSD không làm việc trực tiếp với từng nhà đầu tư cá nhân (trừ trường hợp đặc biệt), mà làm qua trung gian:
- Thành viên lưu ký:
- Gồm: Công ty Chứng khoán, Ngân hàng Thương mại.
- Vai trò: Mở tài khoản cho khách, nhận lệnh lưu ký/rút/chuyển khoản của khách rồi gửi lên VSD.
- Thành viên mở tài khoản trực tiếp:
- Gồm: Ngân hàng Nhà nước, Kho bạc, Tổng công ty SCIC... (Các "tay to" đặc biệt).
- Được lưu ký trực tiếp tại VSD không cần qua trung gian.
C. Sơ đồ tổ chức
NOTE
Nhà Đầu Tư <--> Thành viên Lưu ký (CTCK) <--> Trung tâm Lưu ký (VSD) NĐT không thể tự chạy lên VSD để nộp hay rút chứng khoán. Mọi giao tiếp phải qua CTCK nơi mình mở tài khoản.