Bài 5: Các nghiệp vụ của tổ chức kinh doanh chứng khoán

A. Các khái niệm cốt lõi

Thuật ngữ	Giải thích
Môi giới (Brokerage)	Đại diện cho khách hàng thực hiện giao dịch và hưởng phí. Khách chịu rủi ro đầu tư.
Tự doanh (Proprietary Trading)	Mua bán cho chính mình, hưởng chênh lệch giá. Công ty tự chịu rủi ro.
Bảo lãnh phát hành (Underwriting)	Cam kết mụa/bán chứng khoán giúp tổ chức phát hành để huy động vốn.
Quản lý danh mục (Portfolio Mgmt)	Quản lý tài sản uỷ thác của từng khách hàng theo hợp đồng riêng biệt.
Bức tường lửa (Chinese Wall)	Nguyên tắc tách biệt tuyệt đối giữa các bộ phận (đặc biệt là Môi giới và Tự doanh) để tránh xung đột lợi ích.

Đây là phần trọng tâm nhất, bao gồm các hoạt động tạo ra doanh thu của TCKDCK.

Bản chất: Làm trung gian thực hiện lệnh mua/bán cho khách hàng tại Sở Giao dịch hoặc OTC.
Quy trình: Ký hợp đồng mở tài khoản -> Nhận lệnh -> Kiểm tra tiền/chứng khoán -> Chuyển lệnh vào hệ thống -> Nhận kết quả -> Thông báo & Thanh toán.
Các loại tài khoản:
- Tài khoản tiền mặt (Cash account): Mua bán bằng tiền thực có.
- Tài khoản bảo chứng (Margin account): Được vay tiền của công ty chứng khoán để mua (đòn bẩy).
- Tài khoản tùy nghi (Discretionary): Ủy quyền cho môi giới tự quyết định (ít phổ biến ở VN do rủi ro pháp lý).

Bản chất: Công ty dùng vốn của mình để kinh doanh kiếm lời hoặc tạo lập thị trường (bình ổn giá).
Yêu cầu bắt buộc:
- Tách biệt quản lý: Phải có phòng riêng, nhân sự riêng, tách biệt hoàn toàn với môi giới.
- Ưu tiên khách hàng: Lệnh khách hàng phải được xử lý trước lệnh tự doanh.
- Bình ổn thị trường: Có trách nhiệm tham gia hỗ trợ thanh khoản khi thị trường biến động mạnh.

Các hình thức:
- Bảo lãnh chắc chắn: Cam kết mua hết số chứng khoán phát hành (Rủi ro cao nhất cho CTCK).
- Bảo lãnh cố gắng tối đa: Bán không hết thì trả lại người phát hành.
- Tất cả hoặc không: Phải bán đủ 100% mới thành công, không thì hủy.
Quy trình: Phân tích & Định giá -> Chuẩn bị hồ sơ -> Roadshow & Lập sổ (Book building) -> Chốt giá -> Phân phối -> Bình ổn thị trường lướt sóng (nếu cần).

Bản chất: Quản lý vốn cho từng khách hàng riêng biệt theo hợp đồng ủy thác.
Nguyên tắc: Tiền của khách phải tách biệt với tiền của công ty. Công ty hưởng phí quản lý (thường là % trên tài sản + thưởng lợi nhuận).
Xung đột lợi ích: Dễ xảy ra việc công ty "quay phí" (mua bán liên tục để lấy phí) hoặc dùng tiền khách hàng để đẩy giá cho tự doanh. => Pháp luật kiểm soát rất gắt.

Bản chất: Huy động vốn từ đám đông (công chúng) tạo thành một Quỹ chung, sau đó đầu tư chuyên nghiệp.
Lợi ích: Giúp nhà đầu tư nhỏ lẻ đa dạng hóa danh mục, giảm chi phí giao dịch và tận dụng trình độ chuyên gia.
Chi tiết phần này sẽ được học sâu ở Chương 8.

Phân loại:
- Tư vấn công bố: Bản tin, báo cáo gửi đại trà.
- Tư vấn trực tiếp: Khuyên mua/bán cho từng khách hàng.
- Tư vấn tài chính doanh nghiệp: Tư vấn tái cấu trúc, mua bán sáp nhập (M&A).
Nguyên tắc: Không được đảm bảo chắc chắn về giá trị tương lai (vì tương lai là bất định). Phải trung thực, khách quan và giữ bí mật thông tin khách hàng.

Sự liên kết các nghiệp vụ: Các nghiệp vụ này hỗ trợ lẫn nhau. Ví dụ: Bộ phận Nghiên cứu (Tư vấn) ra báo cáo tốt về Công ty A -> Bộ phận Môi giới khuyến nghị khách mua -> Bộ phận Bảo lãnh phát hành giúp Công ty A bán cổ phiếu dễ dàng hơn. Tuy nhiên, sự "cấu kết" này tạo ra Xung đột lợi ích. Do đó, luật pháp yêu cầu Chinese Wall (Bức tường lửa) để ngăn thông tin nội bộ rò rỉ giữa các bộ phận này.