Bài 3: Các hoạt động nghiệp vụ của Trung tâm Lưu ký

A. Các khái niệm cốt lõi

Nghiệp vụ	Mô tả tóm tắt
Đăng ký (Registration)	Tạo mã và ghi vào sổ cái hệ thống lần đầu tiên.
Tái lưu ký (Re-depository)	NĐT gửi chứng khoán vào CTCK -> CTCK gửi tiếp vào VSD.
Sửa lỗi giao dịch	Xử lý khi CTCK đặt lệnh sai (nhầm lệnh mua thành bán, sai số lượng...).
Hỗ trợ thanh toán	VSD cho vay ứng trước chứng khoán/tiền nếu thành viên bị thiếu hụt tạm thời.

B. Nội dung chính

Đây là phần "bếp núc" kỹ thuật của thị trường (10.2.4 - 10.2.5):

1. Đăng ký chứng khoán

• Bắt buộc đối với Công ty đại chúng và Công ty niêm yết.
• Chuyển đổi: Phải chuyển từ "Sổ cổ đông" (giấy) sang dữ liệu điện tử (Ghi sổ) tại VSD.

2. Lưu ký chứng khoán

• Nguyên tắc: Chứng khoán muốn giao dịch được trên sàn thì BẮT BUỘC phải lưu ký. (Cổ phiếu nằm ở nhà trong két sắt thì không bán được trên sàn).
• Quy trình "Tái lưu ký":
  1. NĐT mang sổ cổ đông đến CTCK.
  2. CTCK kiểm tra, nhập liệu -> Gửi yêu cầu lên VSD.
  3. VSD xác nhận -> Hạch toán tăng số dư trong tài khoản tổng của CTCK tại VSD, đồng thời ghi nhận sở hữu cho NĐT.

3. Bù trừ và Thanh toán (Quan trọng nhất)

• Mô hình: Bù trừ đa phương (Multilateral Netting).
• Ngân hàng thanh toán: BIDV (Ngân hàng Đầu tư và Phát triển VN) được chọn làm nơi trung chuyển tiền cho toàn thị trường.
• Cơ chế hỗ trợ: Nếu đến giờ thanh toán mà CTCK bị thiếu tiền/chứng khoán:
  • Sử dụng Quỹ hỗ trợ thanh toán.
  • Vay bắt buộc từ Ngân hàng thanh toán.
  • Nếu vẫn không đủ -> Hủy giao dịch (Biện pháp cuối cùng).

4. Thực hiện quyền (10.2.5)

VSD thay mặt tổ chức phát hành phân phối quyền lợi cho cổ đông:

• Quyền họp ĐHCĐ: Chốt danh sách ai được đi họp.
• Quyền nhận cổ tức:
  • Tiền mặt: Công ty chuyển tiền cho VSD -> VSD chuyển cho CTCK -> CTCK chuyển vào tài khoản khách.
  • Cổ phiếu: VSD tự động hạch toán tăng số lượng cổ phiếu trong tài khoản NĐT (không cần NĐT làm gì cả).

C. Chu kỳ thanh toán

IMPORTANT

Chu kỳ T+

• Trong sách (thời điểm cũ): T+3.
• Hiện nay (Cập nhật thực tế): T+2.5.
  • Mua Thứ Hai (T).
  • Chiều Thứ Tư (T+2) chứng khoán về tài khoản.
  • NĐT có thể bán ngay trong phiên chiều T+2.

D. Sơ đồ dòng tiền/chứng khoán

[Bên Mua] --(Tiền)--> [Ngân hàng Thanh toán] --(Tiền)--> [Bên Bán]
        ^                                            ^
        | (Lệnh chuyển nhượng quyền sở hữu qua VSD)  |
[Bên Mua] <--(Chứng khoán)-- [Hệ thống VSD] <--(Chứng khoán)-- [Bên Bán]

VSD và Ngân hàng thanh toán phối hợp nhịp nhàng để 2 dòng chảy này diễn ra an toàn (DVP).