Bài 2: Cơ chế hoạt động thị trường phái sinh

A. Nội dung chính

Khác với sự tập trung của Sở giao dịch, thị trường phái sinh OTC hoạt động dựa trên mạng lưới phi tập trung.

Kiểu 1: Thoả thuận song phương (Truyền thống):
- Các nhà tạo lập thị trường (Market Makers) gọi điện thoại/chat để chốt giá trực tiếp với nhau hoặc với khách hàng.
- Tính chất: Song phương, kín đáo.
Kiểu 2: Hệ thống môi giới điện tử:
- Máy tính tự động kết nối người mua và người bán (giống sàn ảo).
- Công ty vận hành hệ thống chỉ làm môi giới, không chịu rủi ro thanh toán (trừ khi có bù trừ trung tâm).
Kiểu 3: Hệ thống giao dịch điện tử của Nhà tạo lập thị trường:
- Market Maker tạo ra sân chơi riêng, niêm yết giá 1 chiều. Khách hàng chỉ được chấp nhận giá đó (One-way).

Đây là thị trường có tổ chức chặt chẽ (Exchange-Traded Derivatives - ETD).

Tập trung: Mọi giao dịch dồn về một mối (Sàn hoặc Hệ thống trung tâm).
Công khai: Giá cả được đấu giá minh bạch (Open outcry hoặc Khớp lệnh điện tử).
Chuẩn hóa: Hợp đồng phải theo mẫu của Sở (không được tự thỏa thuận điều khoản như OTC).
Thanh toán bù trừ trung tâm (CCP): Sở đứng giữa mọi giao dịch (Người mua của mọi người bán - Người bán của mọi người mua). Đảm bảo không ai bị bùng nợ.

Nhà môi giới (Broker): Thực hiện lệnh cho khách hàng để ăn hoa hồng.
Nhà giao dịch tại chỗ (Local trader / Market Maker): Tự doanh cho chính mình, tạo thanh khoản cho thị trường.
Nhân viên vào sổ lệnh: Hỗ trợ khớp lệnh.

Là "trái tim" quản lý rủi ro của Sở phái sinh.
Chức năng:
- Bù trừ vị thế (Offset): Tính toán số ròng phải trả/nhận.
- Quản lý Ký quỹ (Margin): Yêu cầu nộp tiền cọc để đảm bảo khả năng thanh toán.
- Làm đối tác trung tâm (CCP - Central Counterparty).

Thị trường OTC linh hoạt hơn nhưng rủi ro đối tác cao hơn.
Thị trường Sở (Exchange) an toàn hơn nhờ cơ chế Bù trừ trung tâm (CCP) và Ký quỹ chặt chẽ.