Bài 4: Xử lý vi phạm trong hoạt động chứng khoán
Lưu ý: Đây là phần kiến thức quan trọng và thực tế nhất, liên quan trực tiếp đến túi tiền và sinh mệnh nghề nghiệp của người hành nghề.
A. Nguyên tắc xử lý vi phạm (10.4.1.1)
- Kịp thời & Nghiêm minh: Phát hiện là xử ngay.
- Công bằng: Cá nhân hay Tổ chức vi phạm đều bị xử. (Lưu ý: Mức phạt tiền của Tổ chức = 02 lần Cá nhân).
- Một lần: Một hành vi chỉ bị phạt một lần. (Nhưng một người làm nhiều hành vi sai thì bị phạt nhiều lỗi cộng lại).
- Chứng minh: Người có thẩm quyền phải chứng minh được lỗi. Người bị phạt có quyền giải trình.
B. Các hình thức Xử phạt (10.4.1.2)
Có 2 loại hình phạt chính, hình phạt bổ sung và biện pháp khắc phục.
1. Hình thức Phạt chính (Chỉ áp dụng 1 hình thức)
| Hình thức | Áp dụng khi nào? |
|---|---|
| Cảnh cáo | Vi phạm nhẹ, lần đầu, do người vị thành niên (14-16 tuổi). Ít gặp trên thực tế. |
| Phạt tiền | Phổ biến nhất. Mức phạt tối đa theo Luật 2019 rất cao (lên đến 10 tỷ hoặc 5 lần số lợi bất hợp pháp). |
| Tước giấy phép/Chứng chỉ | Áp dụng cho văn phòng đại diện, người hành nghề sai phạm nghiêm trọng (Ví dụ: Môi giới vừa làm Giám đốc cty niêm yết). |
| Đình chỉ giao dịch | Cấm giao dịch từ 1-12 tháng. Áp dụng cho nhà đầu tư cho mượn tài khoản để thao túng. |
2. Hình thức Phạt bổ sung (Kèm theo phạt chính)
- Đình chỉ hoạt động có thời hạn: Cấm CTCK bảo lãnh phát hành, cấm môi giới hành nghề 6-12 tháng.
- Tịch thu tang vật: Tịch thu số tiền kiếm được từ việc làm bậy.
3. Biện pháp Khắc phục hậu quả (Rất quan trọng)
Đây là biện pháp buộc "sửa sai", trả lại hiện trạng ban đầu:
- Buộc thu hồi chứng khoán & Hoàn trả tiền:
- Áp dụng khi Chào bán chui, Chào bán sai sự thật.
- Phải trả lại tiền cho nhà đầu tư + Lãi suất ngân hàng.
- Buộc hủy bỏ/Cải chính thông tin:
- Áp dụng khi Công bố thông tin sai sự thật.
- Phải đăng báo đính chính, xin lỗi.
- Buộc Nộp lại số lợi bất hợp pháp:
- Ăn bao nhiêu phải nhả ra bấy nhiêu (ngoài việc bị phạt tiền).
- Buộc Chào mua công khai:
- Nếu lén mua gom cổ phiếu quá mức quy định (25%) mà không chào mua công khai => Buộc phải bán bớt phần lố hoặc phải làm thủ tục chào mua lại.
- Buộc từ bỏ quyền biểu quyết:
- Phần cổ phiếu mua sai luật sẽ không được tính quyền biểu quyết tại ĐHĐCĐ.
C. Các hành vi vi phạm phổ biến (Case Studies)
1. Thao túng thị trường (Market Manipulation)
- Hành vi: Dùng nhiều tài khoản mua đi bán lại (Wash trading) để tạo cung cầu giả, đẩy giá lên/xuống.
- Xử lý: Hình sự (đi tù) nếu thu lợi > 500 triệu. Hành chính (phạt tiền) nếu chưa đến mức hình sự.
2. Giao dịch nội gián (Insider Trading)
- Hành vi: Biết tin nội bộ (sắp sáp nhập, sắp lỗ...) mua/bán trước khi tin công bố.
- Xử lý: Đây là tội rất nặng ở các thị trường phát triển. Ở VN cũng đang xử lý gắt gao hơn.
3. Vi phạm công bố thông tin (CBTT)
- Hành vi: Nộp Báo cáo tài chính chậm, Cổ đông lớn mua bán "chui" không báo cáo.
- Xử lý: Phạt tiền. (Ví dụ: Ông Trịnh Văn Quyết từng bị phạt vì bán chui cổ phiếu FLC).
4. Vi phạm của người hành nghề
- Hành vi: Môi giới nhận ủy thác đầu tư trái phép, Môi giới cấu kết với khách hàng thao túng giá.
- Xử lý: Tước chứng chỉ hành nghề, cấm hành nghề 1-3 năm.
D. Tổng kết
Luật khóa này (Luật 2019 và Nghị định 156/2020) đã tăng mức phạt lên rất cao.
- Mức phạt tiền tối đa: 03 tỷ đồng (Tổ chức), 1.5 tỷ đồng (Cá nhân) cho các lỗi thông thường.
- Với Thao túng/Nội gián: Phạt gấp 10 lần khoản thu trái pháp luật.
Lời khuyên cho Môi giới: Tuyệt đối tuân thủ đạo đức nghề nghiệp. Đừng vì chút lợi nhuận (hoa hồng) mà tiếp tay cho các đội lái thao túng. Khi hệ thống giám sát 3 tuyến phát hiện, vết nhơ sẽ đi theo suốt sự nghiệp (bị tước chứng chỉ, cấm hành nghề).