Bài 1: Khái niệm về thị trường giao dịch chứng khoán
A. Các khái niệm cốt lõi (Concepts)
| Thuật ngữ | Giải thích |
|---|---|
| Thị trường giao dịch chứng khoán (Secondary Market) | Hay còn gọi là thị trường thứ cấp. Là nơi diễn ra các giao dịch mua bán, trao đổi các chứng khoán đã được phát hành trên thị trường sơ cấp. |
| Tính thanh khoản | Khả năng chuyển đổi thành tiền mặt của chứng khoán. Thị trường thứ cấp tạo ra tính thanh khoản cho chứng khoán. |
| Thị trường tập trung (Exchange) | Thị trường giao dịch chứng khoán được tổ chức tại một địa điểm (sàn giao dịch) hoặc hệ thống giao dịch tập trung, nơi lệnh mua và bán được khớp lệnh công khai. |
| Thị trường phi tập trung (OTC - Over The Counter) | Thị trường giao dịch chứng khoán không diễn ra tại sàn giao dịch tập trung mà thông qua mạng lưới các nhà môi giới, tự doanh và hệ thống điện thoại/máy tính. Giá cả do thương lượng (thỏa thuận). |
B. Nội dung chính
1. Khái niệm và Đặc điểm
- Vị trí tiền tệ: Tiền mua bán chứng khoán luân chuyển giữa các nhà đầu tư (Người mua -> Người bán). Tổ chức phát hành không nhận được dòng vốn mới từ giao dịch này (trừ khi họ bán cổ phiếu quỹ).
- Hoạt động liên tục: Nhà đầu tư có thể mua đi bán lại nhiều lần.
- Cơ chế giá: Giá được xác định dựa trên cung cầu thị trường (đấu giá hoặc thỏa thuận).
- Vai trò trung gian: Giao dịch thường phải thông qua môi giới (Công ty chứng khoán) và hệ thống hỗ trợ (Lưu ký, Thanh toán).
2. Hai hình thức tổ chức thị trường
2.1. Thị trường Giao dịch tập trung (SGDCK)
- Tổ chức: Được tổ chức, quản lý chặt chẽ bởi Sở Giao dịch Chứng khoán (SGDCK).
- Hàng hóa: Là các chứng khoán đủ điều kiện niêm yết/đăng ký giao dịch (được chuẩn hóa).
- Cơ chế giá: Đấu giá (Khớp lệnh) công khai, tập trung.
- Ưu điểm: Minh bạch, an toàn, rủi ro thanh toán thấp.
2.2. Thị trường Phi tập trung (OTC)
- Tổ chức: Phân tán, không có địa điểm tập trung. Mạng lưới các nhà môi giới (Dealer/Broker) kết nối với nhau.
- Hàng hóa: Đa dạng, bao gồm cả chứng khoán chưa đủ chuẩn niêm yết.
- Cơ chế giá: Thương lượng (Thỏa thuận) trực tiếp hoặc qua trung gian (Cơ chế Market Maker - Tạo lập thị trường).
- Tại Việt Nam: Thuật ngữ OTC hay được dùng để chỉ thị trường "chợ đen" (tự do). Tuy nhiên, thị trường UPCoM thực chất là một dạng "thị trường phi tập trung có quản lý" (cơ chế thỏa thuận và khớp lệnh kết hợp) do HNX vận hành.
D. Lưu ý đặc biệt
- Chức năng chính của thị trường thứ cấp:
- Tạo thanh khoản: Giúp nhà đầu tư rút vốn hoặc chuyển đổi danh mục dễ dàng.
- Xác định giá: Giá cả trên thị trường thứ cấp phản ánh giá trị doanh nghiệp, làm tham chiếu cho thị trường sơ cấp.