Bài 1: Hệ thống và Chủ thể tham gia

A. Kiến thức trọng tâm

Thuật ngữ	Giải thích
VSDC	Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam. Đơn vị duy nhất tổ chức hoạt động lưu ký, bù trừ cho toàn thị trường.
Thành viên lưu ký (TVLK)	CTCK, NH Thương mại được cấp phép làm dịch vụ lưu ký. Là cầu nối giữa Nhà đầu tư và VSDC.
Thành viên bù trừ (Clearing Member)	Thành viên chịu trách nhiệm thanh toán tiền/chứng khoán với VSDC (đặc biệt quan trọng trong mô hình CCP và Phái sinh).
Ngân hàng thanh toán	Ngân hàng (NHNN hoặc NHTM) thực hiện chuyển tiền thanh toán giao dịch chứng khoán.

Mô hình: Doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn (hiện là 100% vốn nhà nước). Hoạt động theo quy định của Luật Chứng khoán và Luật Doanh nghiệp.
Chức năng:
- Đăng ký chứng khoán (cấp mã chứng khoán, quản lý danh sách cổ đông).
- Lưu ký chứng khoán (giữ hộ tài sản).
- Bù trừ và thanh toán giao dịch.
- Cấp mã số định danh chứng khoán quốc tế (ISIN).
Quyền hạn: Ban hành quy chế nghiệp vụ, chấp thuận/hủy bỏ tư cách thành viên, giám sát hoạt động của thành viên.

Đối tượng: Công ty chứng khoán, Ngân hàng thương mại, Chi nhánh NH nước ngoài.
Điều kiện: Được UBCKNN cấp Giấy chứng nhận hoạt động lưu ký.
Vai trò: Mở tài khoản cho khách hàng, quản lý tài sản khách hàng tách biệt với tài sản của mình.

Khái niệm: Là thành viên trực tiếp chịu trách nhiệm với VSDC về nghĩa vụ thanh toán (tiền/chứng khoán).
Phân loại:
- Thành viên bù trừ trực tiếp: Chỉ thanh toán cho mình và khách hàng của mình.
- Thành viên bù trừ chung: Thanh toán cho mình, khách hàng của mình VÀ cung cấp dịch vụ cho các thành viên không bù trừ khác.
Áp dụng:
- Thị trường Phái sinh: Bắt buộc (mô hình CCP).
- Thị trường Cơ sở: Sẽ áp dụng khi triển khai mô hình CCP (hiện tại chủ yếu qua cơ chế bù trừ đa phương giữa các TVLK).

Vai trò: Thực hiện dòng tiền thanh toán.
Đối tượng:
- Ngân hàng Nhà nước: Thanh toán cho Trái phiếu Chính phủ.
- Ngân hàng TMCP (được chỉ định): Thanh toán cho Cổ phiếu, Trái phiếu doanh nghiệp (hiện nay là BIDV, Vietinbank - tùy giai đoạn).

Câu hỏi: Tại sao nhà đầu tư không mở tài khoản trực tiếp tại VSDC mà phải qua Công ty chứng khoán?

Trả lời: VSDC quản lý theo mô hình Lưu ký 2 cấp.

VSDC chỉ quản lý tài khoản của Thành viên lưu ký (sỉ).
Thành viên lưu ký quản lý tài khoản của từng Nhà đầu tư (lẻ). Việc này giúp giảm tải cho VSDC và tận dụng mạng lưới phục vụ của các CTCK. Chỉ một số tổ chức đặc biệt (như Kho bạc Nhà nước, NHNN, Tổng cty đầu tư vốn nhà nước SCIC) mới được mở tài khoản trực tiếp tại VSDC.