Bài 2: Đăng ký và Lưu ký chứng khoán

A. Kiến thức trọng tâm

Thuật ngữ	Giải thích
Đăng ký chứng khoán	Ghi nhận quyền sở hữu chứng khoán vào số đăng ký tập trung tại VSDC. "Số hóa" cuốn sổ cổ đông.
Lưu ký chứng khoán	Ký gửi chứng khoán vào hệ thống để giao dịch.
Phi vật chất hóa (Dematerialization)	Chuyển từ chứng chỉ giấy sang dữ liệu điện tử.

Bắt buộc: Tất cả cổ phiếu niêm yết/đăng ký giao dịch, chứng chỉ quỹ, trái phiếu niêm yết đều bắt buộc phải đăng ký tập trung tại VSDC.
Quy trình:
1. Tổ chức phát hành nộp hồ sơ đăng ký cho VSDC.
2. VSDC cấp mã chứng khoán (trong nước và ISIN quốc tế).
3. VSDC quản lý sổ cổ đông/người sở hữu chứng khoán tập trung.
Ý nghĩa: Xác nhận quyền sở hữu pháp lý cao nhất. Mọi thay đổi sở hữu (do thừa kế, biếu tặng, giao dịch ngoài sàn) đều phải qua VSDC xác nhận.

Nguyên tắc "Phi vật chất hóa": Khi lưu ký, nhà đầu tư phải nộp lại Sổ cổ đông/Giấy chứng nhận sở hữu cổ phần cho CTCK. Chứng khoán sẽ chuyển từ dạng "vật chất" (giấy) sang "dữ liệu điện tử" trên tài khoản.
Nguyên tắc Lưu ký 2 cấp:
- Cấp 1: Nhà đầu tư lưu ký tại Thành viên lưu ký (CTCK).
- Cấp 2: Thành viên lưu ký tái lưu ký tại VSDC.
Quản lý tài khoản:
- Thông tin tài khoản tại CTCK phải khớp đúng 100% với thông tin sở hữu tại VSDC.
- Tài sản của khách hàng phải tách biệt hoàn toàn với tài sản của CTCK và tài sản của VSDC.

Tình huống: Ông A có sổ cổ đông của Vinamilk (VNM) từ thời cổ phần hóa năm 2003. Giờ ông muốn bán thì phải làm sao?

Trả lời:

Ông A mang sổ cổ đông + CMND ra Công ty chứng khoán (nơi ông mở tài khoản).
Làm thủ tục Lưu ký.
CTCK gửi hồ sơ lên VSDC.
VSDC xác nhận, hủy sổ giấy, ghi tăng số lượng cổ phiếu VNM vào tài khoản điện tử của ông A.
Khi đó ông A mới đặt lệnh bán trên sàn được.

Chưa lưu ký = Chưa được giao dịch trên sàn.
Lưu ký là biến "giấy" thành "tiền/cổ phiếu điện tử".
Tài sản lưu ký là của Khách hàng, không ai được đụng vào (kể cả khi CTCK phá sản).