Bài 2: Các hình thức, sản phẩm của đầu tư gián tiếp

A. Các khái niệm cốt lõi

Thuật ngữ	Giải thích
Chứng khoán	Bằng chứng xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với tài sản/vốn của tổ chức phát hành.
Thị trường Sơ cấp	Nơi chứng khoán được phát hành lần đầu (Huy động vốn cho DN).
Thị trường Thứ cấp	Nơi mua bán lại chứng khoán đã phát hành (Tạo thanh khoản).
Cổ phần hóa (Equitization)	Chuyển doanh nghiệp nhà nước thành công ty cổ phần (Bán đấu giá cổ phiếu).
Quỹ đại chúng	Quỹ đầu tư huy động vốn rộng rãi từ công chúng, do công ty quản lý quỹ điều hành.

Có 5 hình thức chính:

Đấu giá IPO Doanh nghiệp Nhà nước (DNNN):
- Tối thiểu 20% bán ra công chúng.
- Phải đặt cọc. Trúng đấu giá phải mua đúng giá trúng (nếu bỏ cọc sẽ mất).
- Kinh nghiệm: Nên lập nhóm để đặt nhiều mức giá, rải lệnh ("chia trứng") để có giá bình quân tốt. Có thể ủy thác cho CTCK đấu giá hộ.
DNNN đã cổ phần hóa bán bớt vốn Nhà nước: Tương tự IPO nhưng khác thời điểm.
Mua cổ phiếu ưu đãi (ESOP): Dành cho cán bộ nhân viên (dựa trên thâm niên, chức vụ).
Mua Chứng chỉ quỹ (IPO Quỹ): Mua khi Quỹ đại chúng thành lập (thường mất phí phát hành 2-3%).
Công ty cổ phần khác lên sàn (Going Public): Đấu giá để trở thành công ty đại chúng.

Sàn Niêm yết (HOSE, HNX): Hàng hóa "chất lượng cao", minh bạch thông tin, quy trình chuẩn.
Sàn OTC (Chưa niêm yết): Rủi ro cao, giao dịch tự thỏa thuận (cần hợp đồng dân sự chặt chẽ, chốt danh sách cổ đông).

Sơ cấp: Đấu giá qua Kho bạc Nhà nước (cạnh tranh hoặc không cạnh tranh lãi suất). Ngày mua = Ngày phát hành.
Thứ cấp: Giao dịch khối lượng lớn (thường là NĐT tổ chức). Yết giá theo giá (mệnh giá 100.000đ) hoặc theo lãi suất (Yield).