Bài 1: Một số loại chứng khoán phái sinh - Hợp đồng kỳ hạn (8.1)

A. Các khái niệm cốt lõi

Thuật ngữ	Giải thích
Chứng khoán phái sinh (Derivatives)	Công cụ tài chính có giá trị phụ thuộc vào giá trị của một tài sản cơ sở (underlying asset) như cổ phiếu, trái phiếu, vàng, lãi suất...
Hợp đồng kỳ hạn (Forward Contract)	Thỏa thuận giữa hai bên mua và bán một tài sản ở một mức giá xác định, tại một thời điểm xác định trong tương lai.
Vị thế mua (Long Position)	Bên cam kết MUA tài sản trong tương lai. Có lợi khi giá thị trường TĂNG.
Vị thế bán (Short Position)	Bên cam kết BÁN tài sản trong tương lai. Có lợi khi giá thị trường GIẢM.

Gọi $S_{T}$ là giá giao ngay tại thời điểm đáo hạn, $F_{K}$ là giá kỳ hạn đã ký.

Bản chất: Là hợp đồng tài chính, không phải tài sản thực.
Mục đích sử dụng:
1. Phòng ngừa rủi ro (Hedging): Bảo vệ danh mục khỏi biến động giá bất lợi.
2. Đầu cơ (Speculation): Kiếm lời từ biến động giá mà không cần sở hữu tài sản thực.

Đặc điểm:
- Thỏa thuận riêng ("tay đôi") giữa hai bên (thường là Ngân hàng và Doanh nghiệp).
- Phi tập trung (OTC): Không giao dịch trên sở giao dịch tập trung.
- Rủi ro đối tác: Rủi ro một bên không thực hiện được hợp đồng (vỡ nợ) là cao.
- Thanh toán: Thường thanh toán vào cuối kỳ (đáo hạn).
Cơ chế hoạt động:
- Hai bên chốt cứng giá hôm nay (Giá kỳ hạn).
- Đến ngày đáo hạn, BẮT BUỘC phải thực hiện giao dịch bất kể giá thị trường lúc đó ra sao.
- Ví dụ: Doanh nghiệp xuất khẩu bán kỳ hạn USD để chốt tỷ giá, tránh rủi ro tỷ giá giảm.

Điểm yếu của Forward: Vì là hợp đồng riêng lẻ nên tính thanh khoản rất thấp. Khó sang nhượng lại hợp đồng cho người thứ 3 nếu muốn thoát vị thế giữa chừng. Đây là lý do Hợp đồng tương lai (Futures) ra đời để khắc phục.